Badem Fidanı
Aşılı Sertifikalı Badem Fidanı ÇeşitleriNONPAREİL
:
California'da
yetişen badem çeşitlerinin büyük bir kısmını oluşturmaktadır.Meyve
orta irilikte, düz yassıdır. Mükemmel kalite ve lezzeti nedeniyle
ticari değeri çok yüksektir. Kabuk kağıt kalınlığındadır. Ağaçlar
kuvvetli ,hasadı kolaydır. İç randımanı %60-70 dir. Verimli bir
çeşittir. Tozlayıcıları , Ne Plus Ultra, Teksas ve Thompsan
dır.
TEKSAS:
California grubu
bademlerinden uzun yıllar boyunca üretimi yapılan çeşittir. Meyve
orta irilikte, kabuğu orta sertliktedir. Ağaç dikine büyür.
Verimliliği çok iyidir. İç badem kalitesi orta, iç randımanı %45-50
. Tozlayıcıları , Marcona ve Nonpareil'dir.
NE PLUS
ULTRA :
Diğer çeşitlere göre erken çiçeklenmesi
dona karşı hassasiyetini artırır. Meyve iri, kabuk yumuşaktır.
Ağaçlar yayvan olarak büyür. İç badem kalitesi ortadır.
Tozlayıcıları Nonpareil ve Marcona ‘dır.
DRAKE
:
Orta geç’çi bir çeşittir. Sert kabukludur. Diğer
çeşitlere göre polen miktarı oldukça fazladır. Tozlayıcısı
Nonpareil'dir
CRİSTOMORTO
:
İtalya orjinli bir çeşittir. Ağacın gelişme
kuvveti iyidir. Çiçek tomurcukları bir ve iki yaşlı dallarda
oluşur. İç randıman %20-25 civarındadır. İkiz badem oranı
%10-30 arasındadır. Tozlayıcıları Ferragnes, Ferraduel,
Ferrastar'dır.
FERRAGNES :
Fransa orjinli
bir çeşittir. Dallanma seyrektir. Çabuk meyveye yatar. Bol ve
kararlı ürün verir. Kabuklar serttir. İç randıman %35-40 ‘dır.
Çift badem oranı %2-3’ tür. Tozlayıcısı
Cristomorto'dur.
TUONO
:
İtalya orjinlidir. Geç çiçeklenir. En önemli
özelliği kendine verimlidir. Mahsul verme durumu iyidir. İç
randıman %40 civarındadır. İkiz badem oranı %15-30 civarındadır. Çok
iri olan iç bademlerinin kalitesi oldukça iyidir.
FERRASTAR:
Fransız orjinli
bir çeşittir. İkiz meyve oranı %1'dir. Çok geç çiçek açar. İç
randıman %35'dir. İri meyve yapar. İlkbahar geç donlarının etkin
olduğu ekolojilerde rahatlıkla yetiştirilebilir.Tozlayıcısı
Cristomorto'dur.
GARRİGUES:
Orta-geç
çiçeklenir.Verimli bir çeşittir. İç meyve ağırlığı 1.1 gramdır.
Randıram’ı %29'dur. İkiz meyve yapmaz. Garrignes çeşidi ile
döllenir.
PİCANTİLİ :
A.B.D orjinlidir. Diş
badem grubunda yer alır. İç randımanı %55'dir. İkiz meyve oranı
%30'dur. İri meyve yapar. Geç çiçek açar. İlkbahar geç donlarının
etkin olduğu ekolojilerde rahatlıkla yetişebilir. Tozlayıcısı
Yaltınski'dir.
D.LARGUETA:
İspanya
orjinli bir çeşittir. Erken çiçek açar. İç randımanı %32'dir. İkiz
meyve oranı %5'dir. Marcona ile
tozlanır.
YALTINSKİ:
Geç
çiçeklenir. İç meyve ağırlığı 1.4 gramdır. Randımanı %32'dir.
İkiz meyve oranı %44'dür. Primorski ile
döllenir.
Cinsler hakkında öğrenmek istedikleriniz için bizi
arayın.
|
BAHÇELERİN
KURULMASI
BAHÇE
KURARKEN DİKKAT EDİLECEKLER
Meyve
bahçesi tesisi uzun vadeli bir yatırım olduğu için başlangıçta
yapılacak bir hatanın daha sonradan giderilmesi oldukça güç,
pahalı ve hatta bazen de olanaksız olabilir. Bu yüzden bahçe
kurmak için acele davranılmamalıdır.
Ülkemizde meyve
bahçesi tesisine çoğu zaman sonbahar veya kış aylarında aniden
karar verilir ve hemen fidan aranmaya başlanır. Ancak, bu
takdirde istenilen çeşitlerden kaliteli fidanların temini için
gerçekten çok geç kalınmış olunur. Üstelik yeterli arazi etüdü
ile toprak hazırlığı yapılmadan bahçe kurulduğu zaman gerek
fidanların tutma başarısı gerekse meyve verimi ile ilgili
ciddi sorunlar ortaya çıkabilir.
Bahçe kurmak
için seçilen arazi bir yıl önceden meyvecilik tekniği
açısından iyice incelenmelidir. Fidan siparişleri de bahçe
tesisinden en az bir yıl önce yapılmalıdır;.böylece istenilen
çeşitlerden birinci kalite fidanlar temin edilebilir. Fidan
dikilecek arazide dikim mevsiminden önceki yaz sonuna kadar
gerekli ön uygulamalar, drenaj ve toprak hazırlığı gibi
işlemler tamamlanmalıdır. Sonbaharda havalar henüz iyi iken,
yağışlar başlamadan önce mevcut dikim planına göre fidan
çukurları açılmalı ve daha sonra fidanlar getirildiği zaman
hemen dikilmelidir.
Badem fidanı
saçak kökü çok az olan kaba bir kök sistemine sahiptir. Bu
nedenle, özellikle fidanlıktaki yerinden söküldükten sonra
satılıncaya kadar uzun süre beklemiş olan fidanların ve/veya
ilkbaharda geç dikilen fidanların arazideki tutma başarısı son
derece düşük olabilir. Bu yüzden fidanlar mümkünse söküldükten
sonra fazla bekletilmeden, hava ve toprak koşulları uygun
olduğunda hemen dikilmelidir. Badem fidanları geç
sonbahar-erken kış döneminde dikilirse, ilkbaharda yapılan
dikimlere göre hem arazide tutuma başarısı hem de ilk
yıllardaki büyümesi açısından daha iyi sonuç verir.
Dikimden önce
fidanların kök kanserine (Agrobacterium tumefaciens) karşı
koruyucu bir önlem olarak ülkemizde de piyasaya sürülen Nogall
gibi bazı biyolojik bakterisitlerle muamele edilmesi yararlı
olacaktır. Dikilen fidanlara mutlaka can suyu verilmeli ve
ilkbaharda uyanmadan önce ilk şekil terbiyesi
yapılmalıdır.
Tekniğine
uygun olarak kurulmuş olan bu genç badem bahçesi, yer altına
döşenmiş olan özel borularla sulanmaktadır. Böylece, sulama
suyundan büyük ölçüde tasarruf edilmekte ve toprak işleme daha
kolay bir şekilde yapılmaktadır. Böyle modern badem
bahçelerinin sayısının artmasıyla ülkemiz badem dış satımı
yapabilir duruma
gelecektir.
Ülkemizde
üretilen iç bademlerin kalitesi düşük olduğundan yılda 2000
ton kadar iç badem ithal edilir duruma gelinmiştir. İç pazarın
iri ve tatlı bademe olan sürekli talebi nedeniyle kaliteli iç
bademlerin satış fiyatı çok yüksektir. Türkiye'nin uygun
ekolojilerinde kurulacak olan modern bahçelerde pazarın talep
ettiği nitelikte badem üretilebilir. Ülkemizde sevilerek
tüketilen bir meyve olan bademin beslenme ve sağlık yönünden
önemi de dünyada giderek daha iyi anlaşılmaktadır. Dünyanın iç
bademe olan talebinin, uzakdoğu pazarının da devreye
girmesiyle, her yıl yaklaşık % 15 oranında artış gösterdiği
tahmin edilmektedir. Bu yüzden iç ve dış pazarın isteklerine
ve dünyada geçerli rekabet koşullarına uygun iç badem üretimi
iyi bir yatırım gibi gözükmektedir. Ülkemizdeki meyve
yetiştiricilerinin modern badem yetiştiriciliğine ilişkin
bilgi ve deneyimi yeterli değildir. Bu nedenle, ticari olarak
badem üretmek isteyenlerin uyanık ve araştırıcı özellikte
olması gerekir.
Ağaç
yapısı çeşide göre değişmekle birlikte orta ve uzun boyludur.
Ağaç gelişimi kuvvetlidir. Meyve en fazla spur dallar üzerinde
oluşur. Çiçeklenmesi hemen hemen şeftaliye benzemekle birlikte
çiçek rengi açık pembeden beyaza kadar uzanmaktadır. Kök
yapısı kazık kökdür. Dolayısıyle çıplak köklü fidanlarla
kurulan bahçelerde fidan firesi çok, bitki adaptasyonu güç
olmaktadır. Dolayısıyle fidan kurumalarına neden
olmaktadır.
Altını çizmek gerekirse;
· bahçe tesis
edilirken standart üretim için ismine doğru fidanlar,
·
fidan firesini ortadan kaldırmak için tüplü fidanların
kullanılması gerekmektedir.
Taze meyve ve kuruyemiş olarak
tüketimi mevcuttur. İlkbaharda henüz bahar meyveleri
(erik,yeni dünya ..vb) pazara çıkmadığı, kış meyvelerinin
tükendiği dönemde çağla badem olarak ekonomik değeri oldukça
yüksektir. 3-4 yaşlarında verime yatar. 6-7 yaşlarında
ekonomik anlamda maksimum verime ulaşır. Ekonomik verimi
yıldan yıla artmakla birlikte ekonomik ömrü 50 yıldan
uzundur.
Pomolojik olarak el, diş, sert, taş badem olarak 4
grupda sınıflandırılır.
BADEM
TÜRÜ ve ÇEŞİT SEÇİMİ
Ülkemizdeki
mevcut badem ağaçlarının hemen hemen tamamını tohumdan
yetişmiş ağaçlar oluşturmaktadır. Tohumdan yetişen ağaçlar
genellikle erken çiçek açmakta ve bunların meyve özellikleri
de birbirinden farklı olduğundan standart bir üretim söz
konusu olmamaktadır . Ticari badem yetiştiriciliğinde
özellikleri bilinen ve tercihan geç çiçeklenen standart
çeşitler
kullanılmaktadır.
KSÜ
Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Sert Kabuklu Meyveler
Araştırma Merkezinde (SEKAMER) 1996 yılından itibaren yerli
yabancı 34 çeşitle başlayan badem çeşit adaptasyonu
çalışmaları sürmektedir. Bu çalışmalar sırasında Fransa
kökenli Ferragnes badem çeşidinin geç çiçeklendiği, çok
verimli olduğu, ikiz meyve yapmadığı, her yıl kararlı bir
şekilde ürün verdiği belirlenmiştir. Bu bakımdan ana çeşit
olarak Ferragnes çeşidi kullanılabilir (iç randımanı % 40).
Ferragnes çeşidi meyve tutumu için karşılıklı olarak
tozlanmalıdır. Ferragnes çeşidi, Ferraduel ya da Cristomorto
çeşitleri ile karşılıklı tozlanmaktadır. Bademde tozlanmayı
arılar sağladığından çiçeklenme döneminde bahçede mutlaka
kuvvetli arı kolonileri
bulundurulmalıdır.
Son
yıllarda hem geç çiçeklenen hem de kendine verimli, yani
tozlayıcı çeşit gerektirmeyen yeni badem çeşitleri de
geliştirilmiştir. Bu yeni çeşitler SEKAMER'deki bahçede
denenmektedir. Önümüzdeki yıllarda bu çeşitler de üreticilere
tanıtılacaktır. |
| |
|
İklim
İstekleri
İKLİM
İSTEKLERİ: Çok yağışlı ve rutubetli yerlerin dışında bütün
bölgelerimizde yetişir. Soğuk, Yüksek ve Kurak yerlerde zarar
görmez. Ancak ilkbaharın geç donlarından etkilenir. Bunun için
"Geçci" çeşitler tercih
edilmelidir.
----------------------------------------
Badem
yazları uzun, sıcak ve kışları nispeten aşırı soğuk olmayan
bölgelerde ekonomik olarak üretilebilir. Badem yetiştiriciliği
için iklim faktörlerinden en önemlisi düşük sıcaklıklardır.
Badem özellikle soğuklamasının düşük olması nedeniyle ilkbahar
geç donlarına hassastır. Çiçek tomurcukları -2, -4 °C'ye kadar
dayanabildikleri halde açmış olan çiçekler -1.5 0 C' de
donarlar. Bitkinin odunsu kısımları -25 0C' ye kadar
dayanabilir. Badem meyvelerini olgunlaştırabilmesi için yüksek
sıcaklığa ihtiyaç duyar. Çiçeklenme dönemindeki yağış
tozlanmayı olumsuz etkiler.
Toprak İstekleri
TOPRAK
İSTEKLERİ:Badem başka meyvelerin iyi yetişemeyeceği kurak,
taşlı, çakıllı ve kireçli, daha doğrusu verimsiz kıraç
yerlerde iyi
yetişir.
Toprak
istekleri bakımından seçiciliği fazla olmayan bir meyve
türüdür. Hafif, derin, süzek ve alüvyal topraklarda iyi ürün
verir. Bu gibi topraklarda kökler 3-5 m derine gider.
Badem
süzek , derin alüviyal topraklarda iyi sonuç verir. Böyle
yerlerde kökler 3 - 3.5 metreye kadar gidebilirler. Ancak su
ve besin maddelerinin büyük bir kısmını 1.2 - 2 metrelik
alandan sağlayabilmektedir. Kurağa dayanan bir meyve türü
olması nedeniyle taşlı ve çakıllı yerlerde yetişebilme olanağı
vardır .Yani badem toprak istekleri yönünden kanaatkardır.
Kireçli topraklara dayanımı son derecede iyidir. Badem için en
tehlikeli toprak ise ağır killi ve nem tutan topraklardır. Bu
tip topraklarda bademe anaç olarak erik kullanıldığı zaman
sorunu giderebilme şansı mevcuttur.
BAHÇE
TESİSİ
********************************************
Kurak
koşullarda bademlik kurulması,
yerinde çöğür yetiştirip
aşılamak sureti ile yapılır.
Çöğürler ancak 2-3
yıl sonra aşılanabilecek düzeye
ulaşırlar.
********************************************
5x5
m dikim mesafesi ile dönüme 40 fidan dikilir, 2,5x5m dikim
sıklığı ile dönüme 80 fidan dikimine müsaittir.
Ø Tam verim
zamanı (4.sene) ağaç başı 10kg ürün beklenmelidir.
BAHÇE
KURMA (HER MEVSİM DİKİLEN FİDANLARLA)
Ülkemizde badem,
halen tohumla üretilmektedir. Oysa aşılı olarak üretmenin
Aşılı Cevizde olduğu gibi birçok faydaları vardır:
- Erken
ve Bol verir ( gençlik kısırlığı olmaz) ,
- Standart meyve
elde edilir,
- Aynı meyveyi verir ( sapma olmaz ) ,
-
Kabukları ince ve içleri kolay
çıkar.
-------------------------------------------
BAHÇE
TESİSİ:Yetiştiricilerimizin büyük bir kısmı bademi tohumla
üretmektedir. Diğer meyve türlerinde olduğu gibi, badem de aşı
ile üretilir. Badem için en çok uygulanan aşı yöntemi bir
yaşlı çöğürler üzerine durgun göz aşısıdır. Ancak, Datça
yöresinde çoğunlukla sürgün göz aşısı yapılmaktadır. Ayrıca
kıraç yerlerde bahçeye çekirdek (tohum) ekerek yerinde aşı
yapma yoluna gidilebilir. Kalem aşısı da badem üreticiliğinde
kullanılabilir. Yarma aşıdan ziyade kabuk altına yapılan çoban
aşısı tercih edilmelidir.
------------------------------------------
Badem
bahçesi oluşturulurken dikkat edilmesi gereken en önemli nokta
sertifikalı veya tüplü badem fidanı ile tesisin
oluşturulmasıdır.Badem bahçesi oluştururken dikkat edilmesi
gereken diğer bir husus o bölgenin ilkbahar geç don
tarihlerinin bilinmesidir. Badem yetiştiriciliğine karar
verilirken mutlaka geç çiçeklenen, ikiz meyve oranı düşük ve
verimli çeşitlerle bahçe tesisi
oluşturulmalıdır.
-----------------------------------
Anaçlar
-----------------------------------
Badem
: Badem çöğürleri, kireçli ve kurak şartlar için
idealdir.
Şeftali : Bademe göre daha yüzeysel köklüdür ve
daha kısa ömürlüdür. Erken meyveye yatar. Kireç oranı düşük
yerlerde kullanılır. Nemotodlu yerlerde nemaquard anaç olarak
kullanılmalıdır.
Erik : Su tutan, kök çürüklüğü ile bulaşık
topraklarda kullanılır. Ancak tüm çeşitlerle uyuşması iyi
değildir.
---------------------------------
Anaçlar
----------------------------------
Tohum
Anacı; Yaygın olarak kullanılan anaçtır. Fidan dip kurduna
dayanıklı olduğu bilinmektedir.
Erik Anacı; Bazı badem
çeşitleriyle uyuşmaz. Ağır, su tutan arazilerde uyuşur
çeşitlere anaç olarak kullanılır.
Şeftali-Nemaguard
Anacı; Kumsal, Nemetodla bulaşık topraklarda anaç olarak
kullanılabilir. Ancak ağacın ömrü kısadır.
Klon
Anaçlar; GF 677 anacı yaygın kullanılmaktadır. Bu anaca aşılı
fidanlar kısa zamanda verime yatar. Verticillum, Phypthora vb.
toprak kökenli hastalığa dayanımı iyidir.
*1
Yaşındaki Badem Ağacı
*2
Yaşındaki Badem Ağacı
*3
Yaşındaki Badem Ağacı
BADEM
TARIMINDA VERİM
Hasat
edilen bir badem meyvesinin dış kısmında (1) yeşil kabuk,
bunun altında (2) sert kabuklu meyve, ve sert kabuklu meyvenin
içinde de (3) yenilen iç badem
bulunmaktadır.
Ülkemizdeki meyve yetiştiricileri
genellikle bahçeleri veya çeşitleri karşılaştırmak için "ağaç
başına" elde edilen verimi dikkate alırlar. Ancak bu takdirde,
mevcut badem bahçelerinden elde edilen verimin yeşil kabuklu
mu veya sert kabuklu mu ya da iç badem mi olduğu açık bir
şekilde anlaşılamaz. Bu durum bir dekar bahçeden alınan meyve
miktarı konusunda karışıklık yaratır. Modern badem tarımı
yapan öteki ülkelerde ise çoğunlukla, "birim alandan" (bir
dekardan veya bir hektardan) elde edilen iç badem miktarı
verim kriteri olarak kullanılmaktadır. Çünkü, aslında
tüketilen ve satış değeri yüksek olan ürün, bademin yenilen iç
kısmıdır. Bademin sert kabuklu olarak pazarlanması giderek
azalmaktadır.
Verim çağındaki sulanan bahçelerde bir
dekardan çeşitlere bağlı olarak 2000 - 3000 kg arasında yeşil
kabuklu yaş badem elde edilir. Bir dekardan elde edilecek iç
badem miktarı ise, bu yeşil kabuklu badem ürününün % 6.6
-9.0'u kadardır. Halen dünya badem pazarına hakim olan
Kaliforniyada (ABD) sulanan bahçelerde bir dekardan 200 kg
dolayında iç badem alınmaktadır. Ülkemizde çok az sayıda
bulunan modern badem bahçelerinde de bu verime ulaşılmaktadır.
Bazı kaynaklar dekara 300 kg iç badem verimi alınabildiğini
bildirmekteyse de, ülkemizdeki mevcut yetiştirme tekniği ile
şimdilik bu verim düzeyi ulaşılması güç bir hedef gibi
görülmektedir. Bu nedenle ekonomik analizler yapılırken
ağaçlar büyüdüğünde en iyi koşullarda bir dekardan en fazla
200 kg dolayında iç badem alınabileceğini hesaplamak daha
gerçekçi olur.
Bademlerde iç randımanı, sert kabuklu
meyveden elde edilen iç badem miktarını ifade eder [iç badem
randımanı = [100 x iç badem ağırlığı (g) / sert kabuklu meyve
ağırlığı (g)]. Badem çeşitlerinin iç badem randımanı, sert
kabuk kalınlığına bağlı olarak değişir Sert kabuğu çok ince
olan Nonpareil çeşidinde iç badem randımanı % 60-70 arasında
iken, sert kabuğu orta kalın olan Ferragnes çeşidinde % 40
kadardır. Bu durumda, iç randımanı yüksek olan badem
çeşitlerinin dekara iç badem veriminin daha fazla olacağı
düşünülebilir. Ancak, iç badem randımanı daha düşük olan
kabuğu orta kalın bademlerin ağaçları (Ferragnes gibi
çeşitler) ince kabuklu çeşitlerin ağaçlarına göre daha
verimlidir. Bu durum, bir dekardan elde edilen iç badem
veriminin, yetiştirilen çeşitlerin randıman ve verim
ilişkisine bağlı olarak dengelendiğini gösterir. Yani,
randımanı farklı olan çeşitlerler kurulan değişik badem
bahçelerinde dekara iç badem verimi aşağı yukarı aynı olup,
180-200 kg arasında değişir. Sulanmayan bahçelerde ise
dekardan en fazla 60-70 kg dolayında iç badem alınabilir.
Sulanan bahçelerdeki verimin sulanmayanlara göre en az iki, üç
kat fazla olmasının yanı sıra, iç bademler de daha iri ve
gösterişli olmaktadır.
'Nonpareil' gibi ince kabuklu
badem çeşitleriyle kurulan bahçelerde kuşlar meyve kabuğunu
kolayca delerek içini yiyebilir. Ayrıca, bunlarda sert kabuğu
oluşturan iki parçanın bağlantı yeri yeterince sağlam
olmadığından çoğu zaman iç bademler sert kabuk tarafından
çepeçevre örtülmez. Bu yüzden bunların adi koşullarda kabuklu
olarak saklanması sırasında bile iç bademlerinde böcek ve
hastalık zararı görülebilir. Bununla birlikte ince kabuklu
bademler elle kırılabildiğinden ülkemizde kabuklu olarak
sevilerek tüketilmektedir. |
BAHÇELERİN
KURULMASI
Bahçe Yerinin Tespiti
Bahçe
yerinin tespiti : Güneye bakan hafif meyilli ve su tutmayan
araziler badem için ideal alanlardır. Badem ağır topraklarda
yetişmesi güçtür Bu nedenle ağır topraklarda bademe anaç
olarak Myrabolan veya marianna erik anaçları kullanılmalıdır
Ancak bu anaçlar bazı badem çeşitleriyle uyuşması güçtür. Eğer
mümkünse klon anaçlar tercih edilmelidir. Özellikle GF677
anacı klon anaç olup bir çok değişik ekolojilere adaptasyon
yeteneği yüksektir.
Bahçe
Tesisi : Bahçe yeri seçiminde güneye bakan drenajı iyi olan
yerler tercih edilmelidir: Bahçe tesis edilmeden önce dekara
4-5 ton yanmış ahır gübresi verilmelidir. Dikimden önce toprak
derin sürülerek gübre toprağa karıştırılmalıdır.
Fidan
yerleri işaretlenip dikim öncesi çukurlar açılmalı kışı
yumuşak geçen bölgelerde sonbahar dikimi yapılmalıdır. Kışı
sert geçen yörelerde İlkbahar dikimi yapılmalıdır. Dikim
mesafeleri 6m.x 6m. veya 6m.x 7m. olmalıdır. Eğimli arazilerde
dikim yapılmalıdır.
TOPRAK
HAZIRLIĞI
TOPRAK
HAZIRLIĞI:Toprak öncelikle derin olarak
sürülür.
--------------------------------------
Bahçe
kurmaya karar verilen yer sürülüp
tırmıklanır.
---------------------------------------
DİKİM
ŞEKLİ ve ZAMANI
Dikim,
Aşılı Cevizde olduğu gibi yapılır. Farklı olarak, mümkün
olduğunca torbalı fidanlar tercih edilmelidir. Torbalı
fidanlarda tutma şansı çok daha
yüksektir.
--------------------------------------
Yerler
işaretlendikten sonra Dikim için *Fidan çukurları 70-80 cm
derinlik ve genişlikte
olmalıdır.
-------------------------------------
Fidan
dikimini takiben hemen can suyu verilmelidir. Mümkünse fidan
dibine malç(sap-saman) uygulaması yapılmalıdır. Fidan dikimini
takiben fidanın tepesi 70-80 cm'den vurulur. Fidana ilk 2 sene
içinde 'Modifiye Lider' şekli verilmelidir. Kendine verimli
çeşit bile olsa döllenmeyi sağlıklı kılmak için mutlaka arı
kovanı bahçeye
yerleştirilmelidir.
-----------------------------------
Aralık
Mesafe
*Badem
çabuk gelişen bir meyve türü olduğu için sık dikimden
kaçınılmalıdır.
Kuvvetli yerlerde aralık mesafe geniş
tutulur.Buna göre yerler işaretlendikten sonra çukurlar biraz
derin açılmaya çalışılır ( 60 cm. kadar).
Kuvvetli
topraklarda dikim aralığı 8-9 m, zayıf ve az derin topraklarda
ise 5-6 m olmalıdır. Ayrıca yağış miktarı azaldıkça, dikim
aralıklarını artırmak
gerekir.
--------------------------------
Dikim aralık
Mesafeleri :Badem için 6m. X 6m. 7m. X 7m. dikim aralık
mesafeleri kullanılabilir.
--------------------------
*Bahçelerde
kare dikim tercih edilmelidir.
--------------------------
*Meyilli arazide ise çapraz
(kontur) dikim yapılmalıdır.
--------------------------
*Ağaçlar dikimi takip eden
yaz aylarında birkaç kez
sulanmalıdır.
--------------------------
*Kışları soğuk
geçmeyen bölgelerde fidan dikimi Ocak ayında yapılır.
--------------------------
*Soğuk bölgelerde ise Mart
ayını beklemekte yarar
vardır.
--------------------------
*Dikilen aşılı
fidanların aşı yerlerinin toprak içinde kalmamasına özen
gösterilmelidir.
**************************
Badem
çiçekleri kendine uyuşmaz olduğundan muhakkak bir tozlayıcı
ile dikilmelidir.Tozlayıcı başka bir çeşit olmadan bahçe
kurulması halinde ya hiç ürün alınmaz veya çok az ürün
alınabilir.
Bu nedenle esas çeşit ile birlikte 8-10 ağaca
bir adet o çeşidi tozlayabilen çeşidin dikilmesi gereklidir.
En ideali Şemada olduğu gibi ikiye birdir.Fakat fidan sayısı
denk gelmezse bu oran bir miktar artırılabilir.
----------------------------
Badem
Bahçesi Kurulurken bazı konularda dikkatli davranılması
gerekmektedir.
-Bunlar; Mutlaka geç çiçeklenen çeşitler
tercih edilmeli ve mümkünse tüplü fidan ile bahçe
kurulmalıdır. Çünkü badem çıplak köklü üretildiğinde saçak kök
yapma eğilimi azdır. Bu nedenle çıplak köklü fidan ile bahçe
kurulduğunda arazide fidan kaybı yüksel
olur.
-Birbirini dölleyen çeşitlerle bahçe tesis
edilmelidir.
-El ve diş bademlerinde kuş zararı yüksek
olup buna göre çeşitler seçilmelidir.
-Yeni badem
bahçelerinde iyi bir meyve tutumu için mutlaka arı faaliyeti
önem kazanır. Bu nedenle her 5 dekara 1 arı kovanı
konulmalıdır.
Çeşitlerin
bahçe içinde yerleştirilme şekli
Çeşitlerin
bahçe içinde yerleştirilme şekli: Badem üzerinde çalışan
araştırıcıların hemen hemen hepsi de az meyve tutumunun esas
nedeninin, ağaçların karşılıklı olarak iyi bir şekilde
tozlanmaması olduğunu bildirmektedir. Birbiriyle karşılıklı
olarak tozlanan çeşitleri yan yana birer sıra olacak şekilde
(ardışık) yerleştirmek ağaçların çok daha iyi bir şekilde
tozlanmasını sağlayacaktır (5). Çeşitler böyle ardışık
dikildiğinde arılar uçuş sürelerinin yaklaşık ¼'ünü de yandaki
sıralara harcamaktadır (6).
*İki
Badem Çeşidinin ardışık olarak dikimi...
Sıraların
Yönü.
A...B...A...B...A...B...A
A...B...A...B...A...B...A
A...B...A...B...A...B...A
A...B...A...B...A...B...A
A...B...A...B...A...B...A
A...B...A...B...A...B...A
A...B...A...B...A...B...A
A...B...B...B...A...B...A
*ÜÇ
Badem Çeşidinin ardışık olarak dikimi...
Sıraların
Yönü.
A...B...C...A...B...C...A
A...B...C...A...B...C...A
A...B...C...A...B...C...A
A...B...C...A...B...C...A
A...B...C...A...B...C...A
A...B...C...A...B...C...A
A...B...C...A...B...C...A
A...B...C...A...B...C...A
Not:
Bu dikim sisteminde bir çeşide ait ağacın (kırmızı ile
gösterilenler) yan sıralarda yer alan öteki iki çeşidin
ağaçlarından tozlanabileceğine dikkat ediniz.
Bahçede
arı kolonisi bulundurulması
Bahçede
arı kolonisi bulundurulması : Badem bahçelerinde bir çeşitten
ötekine çiçek tozu taşınması esas olarak arılar tarafından
gerçekleştirilmektedir. Bademin çiçek tozu rüzgarla
taşınmadığından tozlanma için rüzgarla taşınma dikkate
alınmaz. Arıların çalışması çevre koşullarıyla çok yakından
ilişkilidir. Arılar hava sıcaklığı 12ºC'nin üzerine çıktığı
zaman uçmaya başlamaktadır. Arılar yağmurda ya da kuvvetli
esen rüzgarda ( 24 km /s) uçmamaktadır. Kapalı havalarda da
arı aktivitesi azalmaktadır (7). Arı kolonilerinin kuvvetli
olması çok önemlidir. Zira bademin çiçek açtığı erken ilkbahar
döneminde havalar genellikle serin ya da yağmurludur. Kuvvetli
kolonilerde bir kovan içinde 8 çerçeve bulunmalıdır.
Bal arıları çiçekleri dolaşırken çiçek tozları
vücutlarına yapışır ve başka çeşidin çiçeklerine gittikleri
zaman da bu çiçek tozlarını çiçeklerin dişicik tepesiyle temas
etmesini sağlayarak çiçek tozlarını taşınmasını sağlar. Arılar
daha çok bir çeşidi ya da aynı zamanda çiçek açan ağaçların
çiçeklerini gezme eğilimi vardır. Bu durum karşılıklı olarak
tozlanan farklı çeşitlerin bahçe içindeki konumlarının önemini
daha da artırmaktadır. Badem çiçeği aslında arılar için çok
cezbedici olup (7) yağmurlardan ya da rüzgarlardan sonra
petaller dökülse bile, nektar arayan bal arılarını
çekebilirler.
Arı kovanları sabah güneşini alacak açık
alanlara yerleştirilmelidir. Kovanların ağızları rüzgara açık
olmamalıdır. Arıların badem çiçeklerini daha fazla gezmelerini
teşvik etmek için kovanların etrafındaki ve özellikle de çiçek
açan otların temizlemesi yararlı olur. Badem bahçelerinde iyi
bir tozlanma için 10 dekara 5-8 adet arasında kovan
yerleştirilmelidir.
Çiçeklenme
dönemindeki hava koşulları
Çiçeklenme
dönemindeki hava koşulları: İlkbaharda ağaçların çiçek açtığı
dönemde havalar iyi gittiği zaman bademden bol ürün alınır.
Hava koşulları uygun olmadığı takdirde arılar çiçek tozu
taşımayacağı için ürün alınamaz. Özelikle, açmış olan
çiçeklerin soğuklardan zarar görmesi üreticiler için bir
yıkımdır. Bu nedenle, ilkbahar donlarının sık sık görüldüğü
yerlerde badem bahçeleri kurulmamalıdır. Don olaylarının çok
sık görülmediği yerlerde bile bazı tedbirli üreticiler, eğimli
arazilerde bahçe kurarak don gerçekleştiğinde soğuk havanın
bahçeden akmasının ve böylece çiçeklere zarar vermemesini
sağlamaya çalışmaktadırlar.
Badem çiçeklerinin
başçıkları (anter) 18ºC'den yüksek sıcaklıklarda patlayarak
içindeki çiçek tozları saçılır. Ancak, sürekli yağan
yağmurlarda başçıklar geç patlayabilir, saçılmış olan çiçek
tozları yıkanabilir, çiçek tozları patlayabilir ya da dişicik
tepesindeki sıvı seyrelerek çiçek tozlarını çimlenmesi
engellenebilir.
Badem çiçeklerinin dişicik tepesi
(stigma) çiçeklenmeden sonra 3-4 gün süreyle çiçek tozlarını
kabul eder. Serin havalar bu süreyi biraz uzatabilir; sıcak
havalar ise biraz kısaltabilir. Çiçek tozlarının yüksek oranda
çimlenmesi için hava sıcaklığının 10-20 ºC'nin arasında olması
gereklidir. Çiçek tozları dişicik tepesine konduktan yaklaşık
1 saat sonra çiçek tozu çim borusu dişicik borusuna (stil)
girer. Çiçek tozu çim borusu dişicik borusu içinde 20-30 ºC
dereceler arasında çok hızlı bir şekilde uzar. 15 ºC'den az
sıcaklıklarda çiçek tozu çim borusunun uzaması yavaşla, 30
ºC'den sonra da patlayarak zarar görür.
Çiçek tozu çim
borusu yumurtalığa 96-120 saatte ulaşır. Böylece çiçekler
tozlandıktan yaklaşık 8 gün sonra döllenme tamamlanır.
Genellikle çiçekler açtıktan sonra ne kadar kısa sürede
tozlanırsa, döllenme ve meyve tutumu şansı o kadar artmaktadır
(8).
Sonuç olarak, mevcut ticari badem çeşitlerimizden
meyve almak için karşılıklı tozlanan çeşitlerin seçimi ve
bunların bahçe içindeki dağılımı büyük önem taşımaktadır. Son
yıllarda kendiyle tozlanan çeşitler de geliştirilmiştir
(Lauranne, Guara vb.). Böylece tek çeşitle geniş bahçeler
kurma olanağı doğmuştur. Henüz üzerinde araştırmalar yapılan
bu çeşitlerle ileride kurulacak olan bahçelerde verim büyük
ölçüde garanti altına alınabilecektir. Ancak, ister karşılıklı
tozlanan çeşitlerden kurulsun, ister kendiyle tozlanan
çeşitlerden kurulsun çiçek tozlarının taşınması için
bahçelerde bol miktarda arı bulundurulması ticari badem
yetiştiriciliğinin vazgeçilmez koşuludur.
YILLIK
BAKIM İŞLERİ
Budama:
Budama:
Badem ağaçlarına verilecek şekil ilk 2 yıl içerisinde
oluşturulmalıdır. Meyveler bir ve iki yıllık sürgünlerde ve
buket dallar üzerinde oluşur. Budama yapılırken dikkatli
yapılması ve aşırı budamadan kaçınılması
gerekmektedir.
-------------------------------------------
Badem
bahçeleri tesis edilirken dikkat edilmesi gereken hususlardan
biriside ağaçlara verilecek şekillerdir. Badem için en uygun
terbiye sistemi değişik doruk dallı (yani modifiye lider)
sistemdir. İlk 2-3 yıl terbiye sisteminin oluşturulması
tamamlanmış olması gerekmektedir. İleriki yıllarda verim
budaması büyük önem taşır. Bademde kalın dal kesiminden
kaçınmak gerekmektedir. Ancak ağaç üzerindeki 0.5-3 cm
kalınlığındaki dallardan çıkarma işlemi yapılmalıdır. Yine
gelişme döneminde bitkiler üzerindeki ince dallardan
alınabilir. Bu da kışın bitki üzerinden aşırı dal çıkarımının
önüne geçer. Kalın dal çıkarılması gerekiyorsa mutlaka aşı
macunu ile kesik yüzeyin kapatılması gerekmektedir.
-----------------------------------------
Uç Budaması:
Dikilen fidanların tepesi vurulmalıdır (uç kesme). Dikilen
fidanların tepesi 70-80 cm'den
vurulur.
-----------------------------------
Yaz
Budaması:Dikimi müteakip yaz budaması mutlaka
yapılmalıdır.
Dikimden sonra yaz budaması ile fidanlar
modifiye lider veya goble şekillerine göre terbiye edilirler.
------------------------------------
Budama
Şekli:Budamada badem ağaçlarına vazo biçimi verilir. Meyve beş
yıl yaşamını sürdüren mahmuzlarda (spurus) geliştiğinden
budamaya özen göstermek
gerekir.
--------------------------------------
Sulama:
Ülkemizde
badem yetiştiriciliği kuru şartlarda yapılır.Yıllık yağışı 600
mm' nin üstünde olan yörelerde bademi sulamaya gerek duyulmaz.
Yaz aylarında sulamanın büyük faydası
vardır.
-----------------------------------
Dikildikten
sonra birkaç yıl sulanması gereken Aşılı Badem, geliştikten
sonra kuru şartlarda da ürün verir.
Badem, çok fazla su
isteyen bir ağaç değildir.
Ancak sulanması halinde verim
2-4 kat
artar.
-------------------------------------
Badem
bahçelerinde salma veya damla su verilebilir. Salma sulamada,
sulama suyunun kök boğazına değmemesine dikkat etmek gerekir.
Sulama aralıklarının uzatılması ve yabancı ot kontrolü için
mutlaka malçlama yapılmalıdır.
Gübreleme:
----------------------------------------
Gelişme
için fazla miktarda sarf edilen azot, toprakta depolanmaz. Bu
nedenle Badem bahçelerine her yıl Azot takviyesi yapılmalıdır.
Gübrelemenin Aşılı Cevizde olduğu gibi uygulanması iyi sonuç
verir.
--------------------------------------------
Uygulanacak
olan azot, fosfor, potasyum ve diğer mikro elementlerin
miktarı ise yapılacak toprak ve yaprak analizi sonucunda en
doğru şekilde
belirlenir.
--------------------------------------------
Derin,
su tutmayan, süzek, yaz aylarında düzenli olarak badem için en
uygun topraklardır. Ağır, geçirimsiz, drenajı olmayan fakir
topraklarda ağaç iyi gelişemez.
Badem bahçeleri
topraklarında yapılacak tahlil sonuçlarına göre kimyasal
gübresi verilmelidir. Gübrelemede Azotlu gübreler üstten diğer
potaslı ve fosforlu vb. gübreler ağacın taç izdüşümüne açılan
bantlara verilmelidir.
HASAT
İŞLERİ
Meyveler
iyice olgunlaştıktan ve dış kabuk kavladıktan sonra hasata
başlanmalıdır. Dış ülkelerde makine ile hasat da
yapılmaktadır.
-------------------------------------------
Meyveler
silkeleme suretiyle veya elle toplanır.Hasat zamanı badem
kabuklarının çatlamasıyla anlaşılır.Aşılı Cevizde olduğu gibi
kabuklar çatlamaya başlayınca hasat yapılır. Yine cevizde
olduğu gibi hasat sonrası iş ve işlemler aynen uygulanır.
------------------------------------------
Hasata çok
yakın yapılan sulama meyve kalitesini
bozabilir.
--------------------------------------------
Körpe
bademlerin bizde sevilerek tüketildiğine bakılırsa badem
geliri oldukça yüksek bir ürün sayılır. Hasat için tanelerin
yere düşmesini beklemek yerine ağacı silkerek devşirmek
lazımdır. Kabukları alınan bademleri bir iki gün güneşte
tutmak
gerekir.
----------------------------------------------
Depolamada
bademleri serin, kuru, havalı ortamlarda altı ay kadar
saklamak mümkündür.
----------------------------------------------
HASAT,
KAVLATMA VE SERT KABUK KIRMA İŞLEMLERİNDE MEKANİZASYON
Badem
yetiştiriciliğinde özelikle hasat sonrası işlemler önemli
ölçüde işçilik gerektirir. Meyvelerin toplanması, yeşil
kabukların ayrılması (kavlatma) ve sert kabuğun kırılarak
yenilebilir iç bademin çıkarılması çok uğraştırıcıdır. Bu
işlemler küçük badem bahçelerinde aile işgücü yardımıyla
yapılabilirse de, 100 - 1000 dekar gibi ticari büyüklükteki
bahçelerde mekanizasyondan yararlanmak gerekir. Sadece 10
dekarlık bir bahçeden toplanacak meyve sayısının yetiştirilen
çeşitlere göre 1.250.000 - 2.500.000 adet arasında olduğu
dikkate alınırsa, daha büyük ölçekli bahçelerde meyve
hasadının, kavlatmanın ve sonunda iç badem çıkarılması gibi
işlerin kiralık işgücü ile ekonomik bir şekilde yapılamayacağı
kolayca anlaşılabilir.
Ülkemizde bademin sert kabuklu
olarak (yenilen iç badem çıkarılmadan) pazarlanması çoğu kez
ürünün gerçek piyasa değerinin oluşmamasına yol açmaktadır. Bu
yüzden en iyisi, ticari bahçe sahibinin iç bademi kendisinin
elde etmesi ve bu ürünü kendi markasıyla iç ve dış pazarlara
rekabete açık fiyatlarla satışa sunmasıdır. İç bademi ekonomik
bir şekilde üretebilmek için mekanizasyon mutlaka dikkate
alınmalıdır.
Modern anlamda badem tarımına yeni
yöneldiğimiz için hasat, kavlatma ve kırma için dünyada
kullanılan modern ekipmanlar henüz ülkemizde mevcut değildir.
Bu ekipmanlar yurt dışında on binlerce dolar değerindedir.
Çeşitli girişimciler ülkemiz koşullarına uygun ekipmanların
teminine ve yerli üretim için ucuza mal edilecek şekilde
tasarımına çaba harcamaktadır.
Yurt dışından zeytin
hasadı için ithal edilmiş olan akülü hasat makinaları ile
badem hasadı da yapılabilmektedir. Bu makinalar fiyat ve işlev
açısından çok uygun gözükmektedir. Küçük ve orta ölçekli
bahçelerde yeterli sayıdaki hasat makinası ile meyveler çok
daha çabuk ve ekonomik bir şekilde hasat edilebilir. Büyük
bahçeler için daha komplike hasat ve toplama makinaları
düşünülebilir (ağaçları gövdeden ya da dallardan sallayarak
meyveleri düşüren ve vakumla toplayan hasat makinaları
gibi).
Ticari bahçelerde, hasat edilmiş olan meyvelerin
yeşil kabuğunun el ile kavlatılması (soyulup çıkarılması)
fazla işçilik gerektirir. Şanlıurfada bir badem üreticisi,
deliklerini badem meyvesine uygun olacak şekilde genişlettiği
bir fındık patoz makinasını başarılı bir şekilde badem
kavlatmasına uyarlamıştır. Bu üretici oldukça ucuza mal ettiği
bu kavlatma makinası ile bir uygulamada % 90 oranında kavlatma
yapabilmekte, iyi kavlamayanları da tekrar makinadan geçirerek
% 100 kavlatma elde edebilmektedir.
Kavlatılmış bademler
sonbahar aylarında yığın yapmamak ve zaman zaman karıştırmak
koşuluyla açık havada kolayca kurur. Eğer çevrede başka
ürünler için kullanılan kurutma tesisleri varsa ve uygunsa
onlardan da yararlanarak sert kabuklu bademleri hemen kurutmak
olanaklı olabilir.
Kavlatılmış ve kurutulmuş olan sert
kabuklu bademler depoda saklamaya çok uygundur. Sert kabuklu
meyveler adi depolarda kolaylıkla aylarca saklanabilir ve
istenilen fiyat yakalandığı zaman depodan çıkarılabilir.
Depodan çıkarılan sert kabuklu bademler kırılıp iç bademler
elde edilir. İç bademlerin sınıflandırılıp, kalitesine göre
ambalajlanarak satılması güvenilir ve istikrarlı bir
pazarlamaya yol açacaktır. İç bademi depoda saklamak olanaklı
ise de, bunun için daha masraflı olan bazı koşulları sağlamak
gereklidir.
Sert kabuklu meyveden iç bademin
çıkarılması önemli bir iştir. Bir girişimci yurt dışındakilere
göre daha düşük maliyetli bir badem kırma makinası
geliştirmiştir. Bu makina ile elde edilen iç bademler elekten
de geçirilmektedir. Malatyada da kayısı ve badem çekirdeğini
kıran makinalar bulunmaktadır.
İri ve gösterişli iç
bademler hem iç hem de dış piyasada daha yüksek fiyat
bulmaktadır. Özellikle, mekanizasyon yoluyla el değmeden,
sağlıklı koşullarda iç badem üreten yetiştiricilerimiz öteki
ülkelerdeki badem yetiştiricileriyle ciddi bir şekilde rekabet
etme olanağı bulacaklardır. Bu amaçla badem yetiştiricilerimiz
ürettikleri meyveleri sert kabuklu olarak değil, iç badem
olarak pazarlamaya çalışmalıdır.
|
